آشنايي با مفهوم درياچه و انواع آن

دریاچه

به گودی‌های بزرگ سطح زمین که بوسیله آب پر شده و با آبهای آزاد تماس نداشته باشد دریاچه می گویند. این فرورفتگیها به علت فرسایش و یا تکتونیکپدید می‌آیند.


انواع دریاچه‌ها و طرز تشکیل آنها

دریاچه های یخچالی
یخچال‌ها منشا تشکیل بیشتر دریاچه‌ها بوده و به تنهایی بیشتر از کلیه عوامل دیگر در تشکیل دریاچه‌ها دخالت دارند. این نوع دریاچه‌ها زیاد عمیق نبوده و در اثر عوامل یخچالی پدید می‌آیند. بدین ترتیب که در اثر جمع شده آب پشت مورنهای پیشانی یا انتهایی که تشکیل یک سد آبی داده است می‌تواند جمع شده و تشکیل دریاچه دهد. همچنین ذوب یک قطعه یخ در حد انتهایی یخچال می‌تواند باعث فرورفتگی در مناطق یخچالی شود و نهایتا این فرورفتگی دریاچه تشکیل شود مانند دریاچه تار

دریاچه آتشفشانی
در اثر تجمع آب در دهانه های آتشفشانی غیر فعال قدیمی (کراتر یا کالدرا) این نوع دریاچه‌ها تشکیل می‌شوند. این نوع دریاچه‌ها غالبا کوچک و مدور ولی عمیق می‌باشند. در اثر انفجار آتشفشان‌های گازدار ، فرورفتگی‌هایی در زمین بوجود می‌آیند که اگر این فرورفتگی‌ها با آب پر شوند تشکیل دریاچه‌ای را می‌دهد که به آن ، (Maar) می‌گویند مانند دریاچه سبلان

دریاچه های تکتونیکی
برای تشکیل این نوع دریاچه عوامل تکتونیکی موثر می‌باشند. به عنوان مثال ممکن است در اثر زلزله، قسمتی از مسیر نشست کرده و تشکیل دریاچه را بدهد. همچنین در اثر نیروهای خشکی‌زایی (Epirogenese) نیز ممکن است دریاچه تشکیل شود. به عنوان مثال دریاچه خزر حاصل فرونشینی تدریجی می‌باشد.

دریاچه های کارستیکی
در اثر فرسایش مناطق آهکی بوسیله آبهای زیرزمینی دولین‌ها تشکیل می‌شوند. اگر کف این دولین‌ها بوسیله خاک رس پر شود به علت نفوذ ناپذیری ، محیط‌های خوبی برای تشکیل دریاچه می‌باشند مانند دریاچه مور زرد زیلایی

دریاچه‌های سدی

الف.ریزشی
در اثر ریزش کوه در کوهستانها مقدار زیادی سنگ به ته دره پرتاب می‌شود که این سنگ‌های پرتاب‌شده می‌توانند جلوی آب رودخانه‌ها را گرفته و تشکیل دریاچه بدهند مانند دریاچه گهر

ب.ریاچه های رانشی
این دریاچه ها،حاصل پدیده زمین لغزش می باشند.آب پس از نفوذ به لایه نفوذناپذیر رس، آن را سنگین کرده و باعث لغزیدن آن لایه می گردد و جلوی رودخانه را می گیرد مانند دریاچه لاسم

دریاچه های ساحلی
در برخی مواقع قسمتی از دریا بوسیله بارها (Barre) یا سدهای دریایی از قسمت اصلی دریا جدا گشته و تشکیل دریاچه بدهند مانند تالاب انزلی(نحوه تشکیل همان هست که ذکر شده،ولی حالت دریا را ندارد)

دریاچه های رودخانه ای
مسیرهای قطع‌شده آبکندها می‌تواند بوسیله آب پر شوند و تشکیل دریاچه‌های هلالی‌شکل (شاخ گاوی) را بدهند مانند دریاچه سیاه گاو

ترکیب آب دریاچه‌ها
مقدار املاح موجود در دریاچه‌های مختلف خیلی متغیر است طعم آب دریاچه‌ها بستگی به جنس سنگ‌هایی که رودخانه‌های وارده به دریاچه از روی آنها عبور می‌کند و همچنین به مقدار تبخیر، ساکن بودن و یا جریان داشتن آب دریاچه دارد. لذا دریاچه‌ها از نظر ترکیب شیمیایی به سه دسته تقسیم می شوند:

دریاچه‌های آب شیرین
در دریاچه‌های شیرین آب دائما جریان داشته و در حرکت است. و همیشه مقداری آب وارد آن شده و از طرف دیگر خارج می‌شود مانند دریاچه زریوار

دریاچه‌های آب شور
آب دریاچه‌های شور ساکن و بدون حرکت است و مرتبا همراه با آب ، املاح مختلف وارد دریاچه می‌شود و بنابراین میزان املاح افزایش یافته و آب دریاچه شور می‌گردد مانند دریاچه ارومیه
یکی دیگر از شرایطی که باعث تشکیل دریاچه‌های شور می‌شود این است که رودخانه‌هایی که از نواحی کوهستانی سرچشمه گرفته و در نواحی خشک و صحرایی وارد دریاچه می‌شوند دارای مقدار زیادی مواد محلولند که باعث شوری آب دریاچه می‌شود مانند دریاچه نمک

دریاچه‌های تلخ‌مزه
این دریاچه ها به علت وجود املاح که توسط رودها به آنجا آورده می شوند تشکیل می شوند و در نواحی تبخیری از تلخی اشباع می شوند مانند دریاچه خزر که وجود املاح(ولو اندک) باعث وجود طعم تلخی شده است.


حرارت دریاچه‌ها
حرارت سطح آب دریاچه‌ها برابر با حرارت موجود در محیط می‌باشد ولی با افزایش عمق درجه حرارت کمتر می‌شود. در مناطق گرم این کاهش دما با نرخ کند‌تری صورت می‌گیرد. حرارت گاهی در کف دریاچه‌ها به کمتر از 4 درجه سانتیگراد نیز می‌رسد چون نور خورشید در چند متر اول کاملا جذب می‌گردد.

سطح آب دریاچه‌ها
سطح آب دریاچه‌ها دائم در حال تغییر است و این تغییرات متناوب از جمله مهمترین شخصیات دریاچه‌ها می‌باشد که منجر به تغییر در حجم آب موجود در آنها می‌شود. نوسانات سطح دریاچه‌ها بستگی به رودخانه‌های واردشونده ، میزان تبخیر و ریزشهای جوی بستگی دارد.

سواحل دریاچه ها
در سواحل دریاچه‌ها امواج بزرگی پدید می‌آید که دارای خواص امواج حاصل در دریاها می‌باشد. این امواج سواحل دریاچه‌ها را در اثر عمل سایش کنده و خراب می‌کنند و باعث عقب‌نشینی ساحل می‌گردند. البته این عقب نشینی به اندازه عقب‌نشینی سواحل دریاها و یا اقیانوس‌ها نمی‌باشد نمونه مهم در ایران دریای شورابیل می باشد که وجود بادهای شدید،موجهای بزرگی را به وجود می آورد.

خشک شدن دریاچه ها
دریاچه‌ها همیشه دارای وضع ثابت نبوده ، بلکه دریاچه‌ها چه از لحاظ وسعت و چه از نظر عمق دائما در حال تغییر می‌باشند. بعضی از دریاچه‌ها برای مدت کوتاهی دارای آب می‌باشند ولی بعضی از آنها تا قدرت‌های مدیدی دارای آب می‌باشند. برای مثال دریاچه خزر به عنوان باقیمانده اقیانوس بزرگ تتیس در دوران اول زمین شناسی بوجود آمده و تا به امروز نیز باقی مانده است. دریاچه های یخچالی یا آتشفشانی عمر زیادی ندارند و اکثر آنها بعد از گذشت چندین ده‌هزار سال خشک می‌شوند. مهمترین عواملی که باعث خشک شدن دریاچه‌ها می‌شوند عبارتند از :

• انباشته شدن رسوبات به تدریج باعث کم ‌عمق شدن دریاچه‌ها می‌شود.
• در اثر تبخیر،آب دریاچه ها خشک می‌گردد.
• کم‌شدن آب رودخانه‌هایی که وارد دریاچه می‌شوند.
• نیروهای تکتونیکی می‌توانند یک دریاچه را ژرفتر کنند و یا برعکس باعث کم ژرفایی آن و حتی از بین رفتن گودی شوند.
• دخالت انسان به صورت برداشت بی رویه آب و یا احداث سد،بسیار موثر است،این امر در ایران تاثیر گذار است.

رسوبات دریاچه‌ای
این رسوبات دارای منشاهای مختلفی می‌باشند ولی بطور کلی می‌توان این رسوبات را به 3 دسته زیر تقسیم می شوند:

رسوبات آواری
این رسوبات توسط رودخانه به دریاچه آورده می شوند.

رسوبات شیمیایی
این رسوبات یا توسط رودخانه ها و یا توسط تبخیر و اشباع شدن آب به وجود می آیند.

رسوبات بیولوژیکی
این رسوبات به صورت لاشه حیوانی و گیاهی که در دریاچه مدفون می شوند.

آشنايي با مفهوم و انواع درياچه

دریاچه

به گودی‌های بزرگ سطح زمین که بوسیله آب پر شده و با آبهای آزاد تماس نداشته باشد دریاچه می گویند. این فرورفتگیها به علت فرسایش و یا تکتونیکپدید می‌آیند.


انواع دریاچه‌ها و طرز تشکیل آنها

دریاچه های یخچالی
یخچال‌ها منشا تشکیل بیشتر دریاچه‌ها بوده و به تنهایی بیشتر از کلیه عوامل دیگر در تشکیل دریاچه‌ها دخالت دارند. این نوع دریاچه‌ها زیاد عمیق نبوده و در اثر عوامل یخچالی پدید می‌آیند. بدین ترتیب که در اثر جمع شده آب پشت مورنهای پیشانی یا انتهایی که تشکیل یک سد آبی داده است می‌تواند جمع شده و تشکیل دریاچه دهد. همچنین ذوب یک قطعه یخ در حد انتهایی یخچال می‌تواند باعث فرورفتگی در مناطق یخچالی شود و نهایتا این فرورفتگی دریاچه تشکیل شود مانند دریاچه تار

دریاچه آتشفشانی
در اثر تجمع آب در دهانه های آتشفشانی غیر فعال قدیمی (کراتر یا کالدرا) این نوع دریاچه‌ها تشکیل می‌شوند. این نوع دریاچه‌ها غالبا کوچک و مدور ولی عمیق می‌باشند. در اثر انفجار آتشفشان‌های گازدار ، فرورفتگی‌هایی در زمین بوجود می‌آیند که اگر این فرورفتگی‌ها با آب پر شوند تشکیل دریاچه‌ای را می‌دهد که به آن ، (Maar) می‌گویند مانند دریاچه سبلان

دریاچه های تکتونیکی
برای تشکیل این نوع دریاچه عوامل تکتونیکی موثر می‌باشند. به عنوان مثال ممکن است در اثر زلزله، قسمتی از مسیر نشست کرده و تشکیل دریاچه را بدهد. همچنین در اثر نیروهای خشکی‌زایی (Epirogenese) نیز ممکن است دریاچه تشکیل شود. به عنوان مثال دریاچه خزر حاصل فرونشینی تدریجی می‌باشد.

دریاچه های کارستیکی
در اثر فرسایش مناطق آهکی بوسیله آبهای زیرزمینی دولین‌ها تشکیل می‌شوند. اگر کف این دولین‌ها بوسیله خاک رس پر شود به علت نفوذ ناپذیری ، محیط‌های خوبی برای تشکیل دریاچه می‌باشند مانند دریاچه مور زرد زیلایی

دریاچه‌های سدی

الف.ریزشی
در اثر ریزش کوه در کوهستانها مقدار زیادی سنگ به ته دره پرتاب می‌شود که این سنگ‌های پرتاب‌شده می‌توانند جلوی آب رودخانه‌ها را گرفته و تشکیل دریاچه بدهند مانند دریاچه گهر

ب.ریاچه های رانشی
این دریاچه ها،حاصل پدیده زمین لغزش می باشند.آب پس از نفوذ به لایه نفوذناپذیر رس، آن را سنگین کرده و باعث لغزیدن آن لایه می گردد و جلوی رودخانه را می گیرد مانند دریاچه لاسم

دریاچه های ساحلی
در برخی مواقع قسمتی از دریا بوسیله بارها (Barre) یا سدهای دریایی از قسمت اصلی دریا جدا گشته و تشکیل دریاچه بدهند مانند تالاب انزلی(نحوه تشکیل همان هست که ذکر شده،ولی حالت دریا را ندارد)

دریاچه های رودخانه ای
مسیرهای قطع‌شده آبکندها می‌تواند بوسیله آب پر شوند و تشکیل دریاچه‌های هلالی‌شکل (شاخ گاوی) را بدهند مانند دریاچه سیاه گاو

ترکیب آب دریاچه‌ها
مقدار املاح موجود در دریاچه‌های مختلف خیلی متغیر است طعم آب دریاچه‌ها بستگی به جنس سنگ‌هایی که رودخانه‌های وارده به دریاچه از روی آنها عبور می‌کند و همچنین به مقدار تبخیر، ساکن بودن و یا جریان داشتن آب دریاچه دارد. لذا دریاچه‌ها از نظر ترکیب شیمیایی به سه دسته تقسیم می شوند:

دریاچه‌های آب شیرین
در دریاچه‌های شیرین آب دائما جریان داشته و در حرکت است. و همیشه مقداری آب وارد آن شده و از طرف دیگر خارج می‌شود مانند دریاچه زریوار

دریاچه‌های آب شور
آب دریاچه‌های شور ساکن و بدون حرکت است و مرتبا همراه با آب ، املاح مختلف وارد دریاچه می‌شود و بنابراین میزان املاح افزایش یافته و آب دریاچه شور می‌گردد مانند دریاچه ارومیه
یکی دیگر از شرایطی که باعث تشکیل دریاچه‌های شور می‌شود این است که رودخانه‌هایی که از نواحی کوهستانی سرچشمه گرفته و در نواحی خشک و صحرایی وارد دریاچه می‌شوند دارای مقدار زیادی مواد محلولند که باعث شوری آب دریاچه می‌شود مانند دریاچه نمک

دریاچه‌های تلخ‌مزه
این دریاچه ها به علت وجود املاح که توسط رودها به آنجا آورده می شوند تشکیل می شوند و در نواحی تبخیری از تلخی اشباع می شوند مانند دریاچه خزر که وجود املاح(ولو اندک) باعث وجود طعم تلخی شده است.


حرارت دریاچه‌ها
حرارت سطح آب دریاچه‌ها برابر با حرارت موجود در محیط می‌باشد ولی با افزایش عمق درجه حرارت کمتر می‌شود. در مناطق گرم این کاهش دما با نرخ کند‌تری صورت می‌گیرد. حرارت گاهی در کف دریاچه‌ها به کمتر از 4 درجه سانتیگراد نیز می‌رسد چون نور خورشید در چند متر اول کاملا جذب می‌گردد.

سطح آب دریاچه‌ها
سطح آب دریاچه‌ها دائم در حال تغییر است و این تغییرات متناوب از جمله مهمترین شخصیات دریاچه‌ها می‌باشد که منجر به تغییر در حجم آب موجود در آنها می‌شود. نوسانات سطح دریاچه‌ها بستگی به رودخانه‌های واردشونده ، میزان تبخیر و ریزشهای جوی بستگی دارد.

سواحل دریاچه ها
در سواحل دریاچه‌ها امواج بزرگی پدید می‌آید که دارای خواص امواج حاصل در دریاها می‌باشد. این امواج سواحل دریاچه‌ها را در اثر عمل سایش کنده و خراب می‌کنند و باعث عقب‌نشینی ساحل می‌گردند. البته این عقب نشینی به اندازه عقب‌نشینی سواحل دریاها و یا اقیانوس‌ها نمی‌باشد نمونه مهم در ایران دریای شورابیل می باشد که وجود بادهای شدید،موجهای بزرگی را به وجود می آورد.

خشک شدن دریاچه ها
دریاچه‌ها همیشه دارای وضع ثابت نبوده ، بلکه دریاچه‌ها چه از لحاظ وسعت و چه از نظر عمق دائما در حال تغییر می‌باشند. بعضی از دریاچه‌ها برای مدت کوتاهی دارای آب می‌باشند ولی بعضی از آنها تا قدرت‌های مدیدی دارای آب می‌باشند. برای مثال دریاچه خزر به عنوان باقیمانده اقیانوس بزرگ تتیس در دوران اول زمین شناسی بوجود آمده و تا به امروز نیز باقی مانده است. دریاچه های یخچالی یا آتشفشانی عمر زیادی ندارند و اکثر آنها بعد از گذشت چندین ده‌هزار سال خشک می‌شوند. مهمترین عواملی که باعث خشک شدن دریاچه‌ها می‌شوند عبارتند از :

• انباشته شدن رسوبات به تدریج باعث کم ‌عمق شدن دریاچه‌ها می‌شود.
• در اثر تبخیر،آب دریاچه ها خشک می‌گردد.
• کم‌شدن آب رودخانه‌هایی که وارد دریاچه می‌شوند.
• نیروهای تکتونیکی می‌توانند یک دریاچه را ژرفتر کنند و یا برعکس باعث کم ژرفایی آن و حتی از بین رفتن گودی شوند.
• دخالت انسان به صورت برداشت بی رویه آب و یا احداث سد،بسیار موثر است،این امر در ایران تاثیر گذار است.

رسوبات دریاچه‌ای
این رسوبات دارای منشاهای مختلفی می‌باشند ولی بطور کلی می‌توان این رسوبات را به 3 دسته زیر تقسیم می شوند:

رسوبات آواری
این رسوبات توسط رودخانه به دریاچه آورده می شوند.

رسوبات شیمیایی
این رسوبات یا توسط رودخانه ها و یا توسط تبخیر و اشباع شدن آب به وجود می آیند.

رسوبات بیولوژیکی
این رسوبات به صورت لاشه حیوانی و گیاهی که در دریاچه مدفون می شوند.

اهمیت درس جغرافیا و نکاتی در مورد تدریس در کلاس

  ارائه ی بحث و نتیجه گیری    

- مقدمه

جغرافیا امروزه از اهمیت زیادی برخوردار است . علاوه بر تدریس جغرافیا درمقاطع مختلف تحصیلی ، جغرافیدانان سهم مهمی در سازماندهی فضا و برنامه ریزی و مدیریت سرزمین ایفا می کنند . دردنیای امروز کتب ، نشریات، سازمان ها و مؤسسات متعددی در ارتباط با این شاخه از دانش بشری بوجود آمده و یا فعالیت می کنند. با وجود اهمیتی که دانش جغرافیا دارد  معهذا  بسیاری از مردم اطلاعات چندانی از این علم ندارند و با توانمندی ها و نقاط مثبت آن آشنا نیستند. درس جغرافیا طی سال های اخیر مورد توجه زیاد متخصصان تعلیم و تربیت قرار گرفته است. به هر حال اگر لازم باشد که دانش آموزان سواد جغرافیایی خود را توسعه بخشند و توانایی استدلال مکانی پیدا کنند ، آموزش جغرافیا به شکل اصولی بسیار ضروری است. از زمان تأسیس دارالفنون در ایران ، درس جغرافیا جزئی تفکیک ناپذیر در برنامه های آموزش رسمی کشور بوده و همچنان موقعیت مستحکم خود را حفظ کرده است. آموزش جغرافیا از گذشته های دور تا کنون وظایف بسیار متنوعی را بر عهده داشته است. نگاهی به سرفصل های درس جغرافیا در دارالفنون نشان می دهد که در آن هنگام شناساندن موقعیت نسبی و مطلق مکان های جغرافیایی و همچنین قوانین و اصول اولیه ی زمین در فضا ، اوضاع جغرافیایی قاره ها و کشورها از وظایف کتب درسی و معلمان جغرافیا بوده است . نگاهی به سرفصل های امروزی درس جغرافیا در کتب درسی دوره ی متوسطه نشانگر تحول موضوعات آموزشی ، شیوه های تدریس و مطالب منتخب برای آموزش جغرافیا به نسل های بعدی است . اگر دیروز شناسایی کشورهای کوچک و بزرگ در برنامه ی درسی جایی برای خود داشت ، امروزه مباحثی چون تغییرات زیست محیطی ، اصول و قوانین جغرافیایی ، جغرافیا و توسعه ی پایدار ، مخاطرات طبیعی ، اکوتوریسم ، زندگی در مناطق مختلف جغرافیایی جهان امروز ، جمعیت ، منابع و ......... مطرح هستند که ورود برخی از آنها به برنامه درسی  جغرافیا ناشی از ضرورت زمانه ، احساس نیاز جامعه به این مباحث ، تقاضای سازمان ها و نهادهای اجتماعی مرتبط با مسائل جغرافیایی و برنامه های جهانی آموزش جغرافیاست.

- سه دلیل منطقی برای آموزش جغرافیا

1- کسب سواد جغرافیایی : یکی از اهداف عمده ی آموزش جغرافیا در مدارس ، کسب سواد جغرافیایی است. ادراک جغرافیایی برای شهروندان امروزی بسیار مهم است چون ما در جهانی زندگی می کنیم که از نظر فن آوری ، سیاسی و جغرافیایی بسیار در هم بافته است . دانش آموزان به طور مستمر در معرض اطلاعاتی از مکان های دور افتاده ومسایل پیچیده قرار دارند که به طور مستقیم و یا غیر مستقیم با زندگی آنان مربوط است. این مطالب همان مواردی هستند که دانش جغرافیا درباره ی آنها حرفهایی دارد. مدارس ما به عنوان یک وظیفه تعلیم و تربیت باید دانش آموزانی تربیت کنند که از دنیای معاصری که در آن زندگی می کنند ، دریافت صحیحی داشته باشند.

2- جغرافیا به عنوان یک علم ترکیب کننده : درس جغرافیا مدلی است که دانش آموزان به وسیله ی آن یاد می گیرند که چگونه اطلاعات مختلف حاصل از علوم دیگر را با یکدیگرتلفیق کنند. جغرافیا بنا به ماهیت خاص خویش ، اطلاعات را از منابع مختلف گرد آوری کرده و با هم ترکیب می کند. از آنجا که فرایندهای جغرافیایی به شکل مجرد بررسی نمی شوند ، بلکه عوامل خارجی مؤثر بر آنها نیز مورد بررسی قرار می گیرند ، بنابر این دانش آموزان در جغرافیا دائماً درگیر تفکر و تصمیم گیری درباره ی اطلاعات مختلف ریز و درشت هستند و یا هنگامی که اطلاعاتی مورد نیاز است در حال شناخت این اطلاعات هستند. پژوهشگران معتقدند که مهارت های ذکر شده از طریق یک متن درسی علمی و درست سازماندهی شده بهتر فرا گرفته می شوند.

3- پیوستگی جهان امروز : دانش جغرافیا سبب درک شرایط حاکم بر زندگی انسان ها در نواحی مختلف جغرافیایی جهان می شود و در این زمینه نیز موقعیتی منحصر به فرد دارد.

مطالعه نظامند جغرافیا سبب انگیزش احترام به فرهنگ های انسانی مشابه و متفاوت در سراسر جهان می شود . هنگامی که دانش آموزان ، مسائل زندگی مردم را در جاهای مختلف مورد بحث و بررسی قرار می دهند  به تدریج به پیوستگی مردم جهان پی می برند و احساس احترام نسبت به دیگران در آنان برانگیخته می شود. دانش آموزان از طریق آموزش جغرافیا در خواهند یافت که برخی انتخاب ها و تصمیم گیری ها گرچه محدود و یا شخصی به نظر

می رسند اما بر فعالیت ها و زندگی مردم تأثیر می گذارند.

- تجربیات آموزشی اینجانب    در تدریس جغرافیا در طی سالیان متوالی

- لیست توصیه هایی به معلمان جغرافیا در مورد فن کلاس داری  

1- قبل از شروع به صحبت کلاس را کاملاً ساکت کنید.

2- جلوی ورود دانش آموزانی را که بعد از شما به کلاس می آیند بگیرید.

3- نام دانش آموزان را سریعاً یاد بگیرید و آنها را به اسم صدا کنید.

4- درس را قبلاً آماده کرده و آن را سفت و سخت سازماندهی کنید.

5- قبل از ورود دانش آموزان به کلاس وارد شوید.

6- یاد بگیرید که چگونه از وسایل موجود در کلاس استفاده کنید .

7- هنگام صحبت و تدریس به دانش آموزان نگاه کنید.

8- روش پرسش و پاسخ مؤثری را به کار ببندید.

9- مرتباً فنون تدریس خود را تغییر دهید.

10- به طور سازمان یافته از شوخی و مزاح در کلاس درس استفاده کنید.

- بحثی در خصوص اتاق جغرافیا در مدارس : اینجانب در طی چندین سال تجربه آموزشی ، پی برده ام که اختصاص فضایی جهت استقرار اتاق جغرافیا در مدارس به بهبود و کیفیت بخشی تدریس درس جغرافیا ، کمک شایانی می کند . گرچه کمبود فضای آموزشی ، کمبود وسایل کمک آموزشی و عدم انگیزه همکاران و دانش آموزان و پاره ای دیگر از عوامل موانعی بوده اند که باعث شده اند تا راه اندازی اتاق جغرافیا فقط در حد یک آرزو باقی بماند.

در خصوص اهمیت اتاق جغرافیا می توان گفت که فضا سازی مکان های آموزشی به لحاظ اینکه سهم مهمی در امر یاد گیری دارد از اهمیت خاصی نیز برخوردار است.  در مدارس و آموزشگاهها چنانچه بتوان با آرایش خاصی ، کلاس های گوناگونی را برای درس های خاص فضاسازی کرد ، تمرکز ذهنی و تقویت مفاهیم اساسی آنها در ذهن دانش آموزان ، بهتر و بیشتر صورت می گیرد.

- ویژگی های پیشنهادی برای یک اتاق جغرافیا

1- دارای تخته سیاه و یا وایت برد وهمچنین تعداد کافی صندلی و میزی بزرگ در وسط باشد.

2- دارای قفسه هایی جهت نگهداری کتاب ها ، نشریات ، اطلس ها ، نقشه ها و .... باشد.

3- چند نقشه با موضوعات مختلف جغرافیایی و همچنین نقشه هایی از ستارگان ، صورتهای فلکی ، پوسترهای نجومی و...... را از دیوارهای آن آویزان کنید.

4- کارهای تحقیقی دانش آموزان ، گزارش های مربوط به بازدیدهای علمی ، بریده روزنامه و ......... می تواند بخشی از فضای اتاق را به خود اختصاص دهد.

5- در مکان مناسبی ازاتاق ، وسایل سمعی و بصری همانند کامپیوتر ، تلویزیون ، پروژکتور ، اورهد ، ویدیو و ............ را جهت استفاده دانش آموزان و دبیران قرار دهید.

در کنار راه اندازی اتاق جغرافیا می توان از فن آوری های نوین در امر آموزش استفاده کرد. فن آوری هایی مانند استفاده از نرم افزار آفیس و پاور پوینت جهت ساختن اسلاید ، استفاده از نرم افزار گوگل ارث شرکت گوگل جهت نشان دادن موقعیت شب و روز ، حرکت زمین ، قاره ها ، اقیانوس ها ، جنگل ها  و ......  و نیز استفاده از اسکنر به جهت قدرت بزرگنمایی بالای آن بدون به هم ریختگی متن و نوشته .

نارسائی ها و مشکلات تدریس جغرافیا در مدارس و راه حل های آن

برنامه های آموزشی جغرافیا در مدارس در بیشتر اوقات هدف معینی را دنبال نکرده و عناوین و محتوای کتاب های درسی در طی سال ها تغییرات زیادی نکرده اند.

سیستم آموزش جغرافیا در مدارس ما طوری است که هر دانش آموز مطالبی را برای هر نوبت امتحانی به خاطر بسپارد و پس از برگزاری امتحان از خاطر می برد .

ضمناً مقدار کار عملی به نسبت تئوری نیز بسیار کم است . به عنوان مثال جای برنامه هایی همچون بازدید ها و گردش های علمی در برنامه ی مدارس هنوز هم خالی است .

- عمده ترین مشکلات تدریس جغرافیا در مدارس عبارتند از :

1- نارسائی های موجود در سیستم آموزش جغرافیا

2- کمبود ها و مشکلات در ارتباط با ساعات درسی ، حجم زیاد درس و کاهش ساعات کاری آموزش جغرافیا

3- مشکلات مربوط به خود دانش آموزان از قبیل عدم انگیزه ، علاقه ، توجه و .......

4- کمبود یا نبود وسایل کمک آموزشی مورد نیاز

5- کم اهمیت جلوه دادن درس جغرافیا در مقابل دروسی همانند ریاضیات ، فیزیک ، زبان انگلیسی و ........

 

 

پیشنهادات و راه حل ها

1- ایجاد زمینه ی تفکر و تحقیق و پرهیز از ارائه ی اطلاعات صرف به دانش آموزان

2- تهیه امکانات کار علمی و کاربردی

3- ایجاد فضای مناسب در انتقال تجارب و آموزش های جدید به دانش آموزان

4- ایجاد فضا و امکانات مناسب جهت تحقیق و تفحص دبیران جغرافیا و شرکت درکارگاههای آموزشی ، گردهمایی ها و دوره های ضمن خدمت

- نتیجه گیری

اگر بخواهیم آموزش موفقی داشته باشیم باید کتاب های درسی متناسب با نیازها و اوضاع و احوال روز و جامعه به روز شده ، از حجم آنها کاسته شده و بر محتوای آنها افزوده شود تا فرصت یادگیری بیشتری در اختیار دانش آموزان قرار گیرد. دانش آموزان را تشویق و ترغیب کنیم که سری به کتابخانه ها زده و کتاب ها و نشریاتی را در زمینه ی درس مورد نظر مطالعه کنند. امکانات کمک آموزشی لازم را جهت یادگیری بهتر و بیشتر در مدارس، فراهم کنیم . برنامه مدارس طوری باشد که فرصت و جایگاهی برای بازدید های علمی درس جغرافیا در آن گنجانده شده و دست آخر مشکلات اخلاقی و رفتاری دانش آموزان را به عنوان یکی از موانع مؤثر در امر تحقق آموزش مطلوب از یاد نبرده و قدم های مؤثری در جهت حل آنها برداریم .

زندگي نامه دكتر عبدالكريم قريب پدر عتم زمينشناسي ايران

زندگینامه دکتر عبدالکریم قریب،پدر علم زمین شناسی ایران

زندگینامه دکترعبدالکریم قریب (پدرعلم زمین شناسی ایران)

استاد عبدالکریم قریب در سال 1291 ه. ش.در تهران دیده به جهان گشود.پدرش میرزا مصطفی خان مستوفی ،فرزند میرزا عبدالکریم مستوفی گرگانی بودومادرش دختر میرزا شکراله خان(کاردار سفارت ایران در دوره عثمانی).
دو ساله بود که پدرش بازنشسته شد وپس از آن به اتفاق خانواده به گرگان بازگشت .دکتر عبدالکریم قریب از آن دوران میگوید:
وقتی من به 6 سالگی رسیدم ،پدرم آموزش وتعلیم مرا بر عهده گرفت.
پس از فراگرفتن الفبا وخواندن ونوشتن به خواندن کتابهایی چون عم جزءوتوسل ،گلستان،بوستان،نصاب،صرف میر،امثله،صرف ونحو،
مقامات حمیدی،کتاب حکیم مومن (که در علوم طبیعی آن روز نزد علما معروف بود)پرداختم.
استاد عبدالکریم قریب در12 سالگی پدرش راکه نعمت بزرگ زندگیش بود از دست دادو به همراه مادرش که اهل تهران بود ،ازگرگان به تهران عزیمت کرد.
استاد در ادامه بیان زندگیش میگوید:در 17 سالگی پس از اتمام دوره ابتدایی در مدرسه صفوی، به دبیرستان علمیه وارد شدم
وپس از آن به مدرسه ای درپشت مسجد سپهسالاررفتم وتا اخذ دیپلم همانجا ماندم ودروس ریاضی،فیزیک و شیمی رادرحدعالی میدانستم.
مرحوم دکتر محمود حسابی هم دبیر فیزیک .من در آن دوره بود.استاد درسال 1314با اخذ دیپلم علمی فارغ التحصیل شد.


ورود به دانشگاه.........
استاد دكتر قریب مى گوید: در سالی که ما دیپلم گرفتیم آن قدر تعداد دیپلمه ها كم بود كه به ما مى گفتند در هر دانشكده ای که دوست دارید ادامه تحصیل دهید و حتى مى گفتند، بیایید یک ماه در این دانشكده بنشینید، اگر خوشتان آمد ادامه دهید و اگر خوشتان نیامد بروید دانشكده دیگر. من نیز در ابتدا، هر چند روز در یک دانشكده مى رفتم و حدود یک ماه همین طور در دانشكده ها مى چرخیدم تا وارد دانشكدهء علوم در رشته ریاضى شدم. 6 ماه در رشته ریاضى ادامه تحصیل دادم ولى بعد از آن مجددا" رشته علوم طبیعى را انتخاب كردم و تا پایان تحصیلات دورهء لیسانس در این رشته ماندم، بخصوص چون زمین شناس جزء این رشته برد و من به مرور زمان به رشته زمین شناسى خیلى علاقه مند شده بودم، در این رشته ماندم.
بعداز اتمام دوره لیسانس ،مطالعاتم را در زمین شناسی ادامه دادم.
زمین شناسی چون با طبیعت سرو کار دارد،برایم مفرح ترین رشته بود.شما هر جا نگاه کنیدکتاب زمین باز است،زندگی انسان از لباس تا خوراک همه به خوبی با زمین ارتباط دارد. .به اعتقاد من،تمام زندگی انسان از زمین به دست آمده است وچیزی نیست که ما از زمین نگرفته باشیم.
زمین در قرآن از جایگاه ویژه ای برخوردار است.قرآن 114سوره داردودر 104سوره آن از زمین صحبت شده است.
دکتر قریب درسال 1317 در رشته علوم طبیعی فارغ التحصیل شد.
دکتر قریب میگوید :پس از اتمام دور ه لیسانس ،یک سال در دبیرستان های اهوازوپس از آن در دبیرستان ایرانشهر تهران مشغول به کار شدم.
در سال1348 با رتبه 10 استادی و38 سال سابقه کار به درخواست خودم از دانشسرای عالی بازنشسته شدم.
استاد،مشاور انرژی اتمی و رئیس کمیته کارشناسی ایران نیز بوده است.
دانشگاه تربیت معلم در سال 1371برای ارج نهادن به تلاشهای علمی استادسمیناری تشکیل داد.سازمان انرژی اتمی نیزدر سال 1372بخشی از کتابخانه این سازمان رابه نام ایشان نامگذاری کرد.دکتر قریب تا کنون 25 جلد کتاب تالیف وترجمه کرده است،بعضی از تالیفات او شامل:
1-زلزله وآتشفشان(ترجمه) 2-رازهای درون زمین (ترجمه)
3-سنگ شناسی 4-مبانی زمین شناسی
5-انسان در نبرد با طبیعت 6-مبارزه با عوارض پیری
7-غارشناسی 7-پیش از تاریخ ،سرگذشت زمین وانسانهای پیش از دوره تاریخی و.....

اهميت زمين شناسي از ديد گاه قران

ن كتابي است آسماني كه دستورات زندگي، چگونه زيستن براي سعادت دنيا و آخرت در آن نهفته است. به سبب اهميت شناخت زمين در جهت پي بردن به شناخت و معرفت به خالق و مخلوقات و بهره گيري از نعمات الهي بارها به نكات علمي زمين شناسي تاكيد فرموده اند. كلمه ارض 438 بار در قرآن ذكر شده كه در اين ميان با بررسي هاي انجام شده 93 آيه مستقيماً به شناخت زمين مرتبط مي باشد در 4 سوره از سور قرآن از جمله اعراف، هود، يونس و فرقان آفرينش زمين را طي 6 دوره ( في سته ايام) قلمداد نموده است. علاوه بر آن چندين آيه در خصوص مطالب مهم علمي زمين آورده شده ، كه با پيشرفت علم روز به روز ارزش و اهميت آنها آشكارتر مي گردد. براي حركت صفحات زمين (Plate tectonic) ايزوستازي، كوهها و زلزله مطالب مهم و مفيد در بياني ساده و مختصر آمده است. مطالب علمي زمين شناسي امروزه از موارد مهم در تحقيقات و يافته هاي جديد مي باشد كه ، قرآن صراحتاً انسان را به سير ، تفحص و تحقيق در خصوص زمين تشويق و ترغيب نموده است.

كليد واژه ها

1- الارض = به معناي زمين مي باشد.
2- اوتاد = جمع وتد به معناي ميخ است.
3- زمين شناسي = geology = علم مطالعه سياره اي است كه در آن به سر مي بريم اين علم از جنبه هاي مختلف در مورد كره زمين به بحث مي پردازد.
4- ايزوستازي يا همستادي Isostasy: بيان كننده اين مطلب است كه عوارض سطحي كره زمين روي قسمت هاي زيرين خود در حال تعادل اند.
5- زمين لرزه = لرزشهايي كه در اثر پديده ها دروني زمين به وجود مي آيد.
6- گسل = شكستگي هايي كه در اثر عوامل طبيعي در پوسته زمين ايجاد مي شوند.
7- تكتونيك صحفه اي tectonics: نظريه اي است كه براساس آن ليتوسفر زمين را متشكل از تعدادي صحفه (plate) مي داند كه برخي از آنها بزرگ و بعضي كوچك هستند. بعضي زير اقيانوسها و برخي زير قاره ها و پاره اي در زير هر دو قرار دارند و مي توانند آزادانه و مستقل از همديگر حركت كنند.

مقدمه

الحمدلله الذي خلق السموات و الارض به نام خداوندي كه آفريننده زمين و آسمان است. پروردگاري كه آفرينش را طي 6 روز تكميل فرمود.
قرآن كتابي است كه از طرف خداوند متعال به وسيله پيامبر اكرم (ص) براي هدايت و راهنمايي بشر نازل شده است، اين كتاب ديني دستور زندگي است، براي چگونه زيستن كه عمل به آن خير دنيا و آخرت را در پي خواهد داشت. در اين كتاب آسماني بارها از زمين و عوامل طبيعي از جمله كوهها ياد شده است. در ده آيه از سوره هاي انعام (11) ، نخل (36)، حج (42)، نمل (69) ، روم (9و42) و فاطر(44) غافر (21 و82) دعوت به سير و مطالعه در زمين نموده است. در آيه 20 سوره عنكبوت مي فرمايد: قل سيرو في الارض فنظر و كيف بدالخلق... بگو در زمين سير و سفر كنيد و بنگريد خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده است... . تكرار سير و تفحص در زمين تاكيدي است بر اهميت موضوع كه، انسانها را به تحقيق و بررسي در زمين و شناخت عوامل موجود در آن راهنمايي مي نمايد. در چندين آيه خلقت زمين را طي چندين دوره دانسته كه ، حاكي از مراحل مختلف تكاملي زمين است. به طور كلي قرآن انسان را به اصل و اساس خلقت و آفرينش زمين كه محل مناسبي براي تعالي و تكامل انسان است متوجه ساخته تا ضمن كشف حقايق از نعمات الهي به خوبي بهره مند گردد اصولا قرآن نيازي به اثبات علمي ندارد چرا كه علم كشف ارتباط بين پديدها است كه با گذشت زمان ممكن است تغيير نمايد. ولي قرآن و مفاهيم آن هرگز با گذشت زمان تغيير نمي كند ( لايتغير). لذا هدف از اين تحقيق و بررسي توجه به اهميت علم زمين شناسي و شناخت خلقت و آفرينش مي باشد. هدف ما آنست كه نشان دهيم با اين كه قرآن كتاب دستورات زندگي است اما به سبب اهميت شناخت زمين و عوامل طبيعي آن، بارها بدان تاكيد فرموده اند.

كليات

در 438 آيه از قرآن مجيد واژه ارض (زمين) آمده است كه بعضي از اين آيات به مطالب علمي زمين شناسي توجه دارد. در 93 آيه مستقيماً مطالب علمي علوم زمين مطرح شده كه با يافته هاي جديد زمين شناسان تاييد مي نمايد. بحث و بررسي تمامي آيات قرآن در خصوص زمين و عوامل طبيعي موجود در آن نيازمند زماني طولاني و نوشتن چندين جلد كتاب زير نظر گروهي از متخصصين تفسير قرآن و علماي علم زمين شناسي مي باشد كه در توان نويسندگان اين مقاله نمي باشد. بلكه، هدف اصلي آنست كه مشتاقان به اين بحث رامتوجه اهميت موضوع بنمائيم. بدين ترتيب برگزيده اي از آيات قرآن با ترجمه تحت اللفظي همراه با مطالب علمي و ساده زمين شناسي ذيلا ذكر مي گردد.

1- آفرينش زمين در دوره هاي مختلف:

قرآن مجيد در 7 آيه زير، خلقت زمين را در شش دوره (في سته ايام) معرفي نموده است.

الف – آيه 54 سوره اعراف:

ان ربكم الله الذي خلق السموات و الارض في سته ايام ثم استوي علي العرش يغشي الليل النهار يطلبه حثيثا و الشمس و القمر و النجوم مسخرت بامره الا له الخلق و الامر تبارك الله رب العالمين.
همانا پرودگار شما كسي است كه آسمان ها و زمين را در شش روز آفريد، سپس ( ملكوتش كامل شد و ) بر عرش استيلا يافت، شب را به روز ( روز را به شب) – كه آن را شتابان مي جويد.
مي پوشاند و خورشيد و ماه و ستارگان را ( آفريد) كه رام شده فرمان آويند، بدانيد كه خلق و امر او راست بزرگا خداوندا كه پروردگار جهانيان است.

ب: آيه 7 سوره هود:

و هوا الذي خلق السموات و الارض في سته ايام و كان عرشه علي الماء ليبلوكم ايكم احسن عملاً و لئن قلت انكم مبعوثون من بعد الموت ليقولن الذين كفروا ان هذا الا سحرمبين.
و او كسي است كه آسمان ها و زمين را در شش روز بيافريد و عرش او بر آب بود. تا سرانجام شما را بيازمايد ( معلوم بدارد) كه كدامتان نيكو كار تريد: و اگر بگويي شما بعد از مرگ برانگيخته
مي شويد. كافران گويند اين جز جادوي آن نيست.

ج: آيه 3 سوره يونس:

ان ربكم الله الذي خلق السموات و الارض في سته ايام ثم استوي علي العرش يدبر الامر ما من شفيع الا من بعد اذنه ذلكم الله ربكم فاعبدوه افلا تذكرون
و پروردگار شما همان كسي است كه آسمان و زمين را در شش روز آفريد، سپس بر عرش استيلا يافت: كار ( جهان ) را تدبير مي كند، شفيعي نيست مگر پس از اذن او، چنين است خداوند، پروردگارتان، او را بپرستيد، آيا پند نمي گيريد.

د: آيه 59 سوره فرقان:

الذي خلق السموات و الارض و ما بينهما في سته ايام ثم استوي علي العرش الرحمن فسئل به خبيراً
همان كسي كه آسمان ها و زمين و ما بين آنها در شش روز آفريد و سپس بر عرش استيلا يافت، اوست خداوند رحمان، و درباره اش از ( فردي) آگاه بپرس.

ز : آيه سوره سجده :

الله الذي خلق السموات و الارض و ما بينهما في سته ايام ثم استوي علي العرش ما لكم من دونه من ولي و لا شفيع افلا تنذكرون.
خداوند كسي است كه آسمان و زمين و ما بين آنها را در شش روز آفريد، سپس بر عرض استيلا يافت، شما را جز او سرور و شفيعي نيست آيا پند نمي گيريد.

و : آيه 4 سوره حديد:

هو الذي خلق السموات و الارض في سته ايام ثم استوي علي العرش يعلم ما يلج في الارض و ما يخرج منها و ما ينزل من السماء و ما يعرج فيها و هو معكم اين ما كنتم و الله بما تعملون بصير.
اوست كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد و سپس بر عرش استيلا يافت. مي داند كه چه چيزي وارد زمين مي شود و چه چيزي از آن بيرون مي رود و آنچه از آسمان فرود مي آيد و آنچه به آن فرا مي رود و او هر جا كه باشيد با شماست و خداوند به آنچه مي كنيد بيناست.

ه: آيه 38 سوره ق:

و لقد خلقنا السموات و الارض و ما بينهما في سته ايام و ما مسنا من لغوب
و به راستي كه آسمان ها و زمين و ما بين آنها را در شش روز آفريديم و به ماندگي نرسيد.
اين كه در آيات فوق كلمه يوم ( روز) آمده است بنا به تصريح كتب لغت و مفسرين منظور دوران است راغب در كتاب مفردات مي گويد « يوم » گاهي به مقدار زمان ميان طلوع و غروب آفتاب گفته مي شود و گاهي به مدتي از زمان هر مقدار بوده باشد.
در ميان بني اسرائيل و اهل كتاب بويژه يهود اين مطلب شهرت داشت كه خدا آفرينش را از يكشنبه آغازيد و در جمعه به پايان برد و شنبه را به استراحت پرداخت و از همين رو ظاهراً به آن روز « سبات = استراحت » مي گويند و ظاهراً « سبت = شنبه» در اصل بهمين معناست و لذا اين روز را تعطيل مي نمايند واين مساله در سفر تكوين تورات مطرح شده است، اين احتمال خيلي بعيد است زيرا قبل از پيدايش زمين و خورشيد و آسمان تصور روز ممكن نبود و شنبه و يكشنبه اي در ميان نبود لذا با توجه به تصريح كتب لغت و اين كه در قرآن « يوم» به معناي دوران بكار رفته است همان معناي مورد نظر صحيح مي باشد.
در آيه 54 سوره يوسف آمده است: قال انك اليوم لدنيا مكين امين:
«امروز تو نزد ما امين و مورد اعتماد هستي»
آيا منظور امروز تا شب است؟!
و اين كه در آيه 9 سوره فصلت آمده است زمين در دو دوران از اين شش دوران آفريده شده است.
قل ابنكم لتكفرون بالذي خلق الارض في يومين و تجعلون له اندادا ذلك رب العالمين
بگو آيا شما به كسي كه زمين را در دو روز آفريده است،‌كفر مي ورزيد و براي او همتايي قائل
مي شويد اوست كه پروردگار جهانيان است.
شايد دوران اول آن باشد كه زمين از كثرت حرارت توده گاز سوزان و از آفتاب جدا شده بود و دوران دوم مذاب شدن آن در اثر كم شدن حركت و حرارت است در چهار دوران بقيه پوسته زمين منجمد شده و درياها و كوه ها به وجود آمده و مقدمات حيات و شرايط پيدايش آن پديدار گشته چنان كه در آيه 10 سوره فصلت فرموده و جعل فيها رواسي من فوقها و بارك فيها و قدر فيها اقواتها في اربعه ايام سواء للسائلين.
و بر روي آن كوههاي استوار آفريد و به آن بركت بخشيد و در چهار روز زاد و برگ آن را آماده ساخت كه براي خواهندگان يكسان است.
يافته هاي جديد زمين شناسان حاكي از آنست كه، زمين مراحل مختلفي را طي نموده تا به وضع امروزي در آمده است. زمين شناسان و مولفين عهد حاضر از جمله: پورمعتمد و همكاران (1369) ، خسرو تهراني (1375)، داستانپور(1380)، درويش زاده(1367) و fritz tmoore (1980) Elchor alestor(1988) ، Schock (1989) ,Levin(1990) بر اين عقيده هستند كه كره زمين شش مرحله را طي نموده است.
1- توده گازي – براساس فرضيه لاپلاس، زمين و منظومه شمسي، به صورت توده گازي شكل از خورشيد جدا شده است. اين توده گازي به دور خود و خورشيد گردش نموده و بتدريج سرد و متراكم شده است.
2- مرحله تشكيل پوسته جامد – بر طبق نظريه كلوين زمين مرتب در حال از دست دادن حرارت بوده است. اين توده گازي شكل در حدود 4500 ميليون سال قبل متراكم شده و پوسته جامد شكل گرفته سپس سنگهاي آذرين، رسوبي و دگرگوني در آن تشكيل شده اند تا مدتهاي مديدي حدود 2500 ميليون سال قبل موجود زنده اي در سطح زمين وجود نداشته است.
3- مرحله حيات قديمي (protrozoic) – قديمي ترين آثار حياتي را به حدود 2500 تا 3500 ميليون سال قبل نسبت داده اند. موجودات آن زمان تك سلولي آبزي بوده و تا حدود 570 ميليون سال قبل فاقد تغيير و تكامل بوده اند. تا اين زمان تنها يك خشكي واحد در كره زمين وجود داشته است.
4- دوران ديرينه زيستي (Palaeozoic) بر اثر تغييرات محيط تغيير و تحول اتمسفر، افزايش اكسيژن و شكل گيري لايه اوزون تغيير و تكامل موجودات بخصوص بي مهرگان دريازي و گياهان اوليه از حدود 570 تا 235 ميليون سال قبل سرعت گرفت. موجودات خشكي در اين دوران ظاهر شده اند. در اين دوران خشكي واحد به دو خشكي بزرگ شمالي ( آمريكا و اروپا و آسيا) و جنوبي گند وانا ( آمريكاي جنوبي، آفريقا، استراليا، هند و ماداگاسكار) تقسيم شده و در بين آنها درياي تنيس شكل گرفته است در اين زمان ايران در حاشيه شمالي خشكي جنوبي قرار داشته است.
5- دوران ميانه زيستي (Mesozoic) دوران ميانه زيستي يامرحله پنجم تكاملي زمين از حدود 235 تا 65 ميليون سال قبل را شامل مي گردد. موجودات اين دوران حد واسط بين موجودات قديمي و جديد بوده اند لذا بدين نام شناخته شده است. اين دوران به نام دوران گسترش و تنوع خزندگان به خصوص دايناسورها و همچنين دوران تقسيم قاره ها معروف است.
در اين دوران اقيانوس اطلس متولد شده و در نتيجه آن افريقا از آمريكاي جنوبي و اروپا از امريكا شمالي جدا شده اند. تعدادي از خشكيهاي ديگر از جمله استراليا، هندوستان و ايران در خشكي جنوبي جدا شده و به ترتيب در جهت شرق و شمال به حركت در آمده اند. تا اين زمان زمين و عوامل موجود در آن آمادگي پذيرش انسان را نداشته است.
6- دوران نوزيستي (Cenozioc) اين دوران از 65 ميليون سال قبل شروع شده و تا عهد حاضر ادامه داشته است. در اين دوران زمين به وضع امروزي در آمده است تا اواخر اين دوران قسمت هاي زيادي از خشكي هاي امروزي توسط آب دريا محصور بوده كه در اواخر اين دوران بر اثر كوه زايي پاسادنين به وضع امروزي در آمده است. ظهور انسان را به 5/4 ميليون سال قبل نسبت
داده اند كه يكي از اتفاقات مهم كره خاكي در اين دوران بوده است.

اشتقاق و حركت قاره ها(Plate tectonic)

گرچه پوسته در زمين ثابت و ساكن به نظر مي آيد ولي دلايل و شواهد زياد حاكي از آن است كه زمين دائما در حركت بوده است. قرآن مجيد در 1425 سال قبل در‌ آيه 88 سوره نمل حركت قاره ها را مطرح نموده است.
و تري الجبال تحسبها جامدة و هي تمرمر السحاب
كوهها را بيني و آنها را ساكن انگاري و حال آن كه همانند حركت ابر، حركت دارد.
نظريه تكتونيك صفحه اي يا اشتقاق قاره ها حدود 90 سال قبل يعني پس از گذشت 1335 سال بعد از نزول آيه فوق توسط الفرد و گنر عنوان شد كه، تا مدتها قبل به فراموشي سپرده شده بود. اكنون ثابت شده كه پوسته جامد زمين از تعدادي صفحات بزرگ و كوچك تشكيل يافته و برروي مواد مذاب زيرين شناور هستند. اين صفحات نسبت به يكديگر در حال حركت مي باشند. براي مثال بر اثر باز شدن درياي سرخ ( بحراحمر) خشكي حجاز(عربستان) از آفريقا جدا شده و به طرف ايران در حركت است. عرض درياي سرخ با سرعتي حدود 4-6 سانتي متر در سال در حال گسترش مي باشد و بر اثر نيروهاي حاصل ارتفاع كوههاي زاگرس سالانه 2-3 سانتيمتر رشد
مي نمايد. دور شدن افريقا از آمريكاي جنوبي و اروپا از آمريكاي شمالي كه بر اثر باز شدن اقيانوس اطلس اتفاق افتاده است. يكي ديگر از نمونه هاي بارز حركت صفحات زمين هستند.
( داستانپور 1380)

پايداري پوسته Isostasi

زمين شناسان پس از سالها تحقيق و بررسي دريافتند كه ضخامت پوسته در مناطق مرتفع و كوهها بيشتر از قسمتهاي كم ارتفاع و پست است . ستبرا (‌ ضخامت ) پوسته با ارتفاع از سطح دريا نسبت مستقيم دارد بدين سبب در قسمتهاي مرتفع ستبراي پوسته تا 70 كيلومتر و در قسمتهاي عميق اقيانوسها به 30 كيلومتر مي رسد. بدين ترتيب كوهها به مانند ميخ هايي كه چادر را ثابت نگهداري مي كند در قسمتهاي مذاب فرو رفته و سبب تعادل پوسته شده اند. قرآن اين مطلب علمي را در يك جمله كوتاه توجيه نموده است.
الم نجعل الارض مهادا – والجبال اوتادا – (‌آيه 7 سوره نبا)
آيا ما زمين را مهد آسايش خلق نگردانيديم و كوهها را عماد و نگهبان آن نساختيم.
اوتاد جمع وتد ( ميخ چادر) است. در قرآن كوهها را به ميخهاي چادر براي نگهداري زمين تشبيه نموده است.

ساير عوامل زمين شناسي

در قرآن علاوه بر مطالبي كه مستقيماً با عبارت زمين ( ارض) آورده شده آيات زيادي در خصوص كوهها، زلزله و ساير عوامل طبيعي ذكر شده و نمونه هايي از اين آيات ذيلاً آورده شده است.
آيه 5 سوره نحل:
والقي في الارض رواسي ان تميدبكم و انهرا وسبلا لعلكم تهتدون.
وكوهها را در زمين بيفكند تا شما را نجنباند و نيز رودها و راههايي ( پديد آورد) باشد كه راه يابيد.
آيه 18 سوره غاشيه:
والي السماء كيف رفعت: و نيز به آسمان كه چگونه بر افراشته شده است.
آيه 19 سوره غاشيه:
و الي الجبال كيف نصبت: و نيز به كوهها كه چگونه برقرار گرديده است.
آيه 7 سوره ق:
و الارض مددنها و القينا فيها روسي و انبتنا فيها من كل زوج بهيج
و زمين را گسترانده ايم و در آن كوهها در انداخته ايم و در آن از هر گونه خرمي رويانده ايم.
يكي از خصوصيات طبيعي زمين زلزله است. زمين لرزه يكي از عوامل طبيعي زمين است كه گذشته از خرابيهايي كه ممكن است براثر بي توجهي انسان سبب شود ولي بعضي از منابع معدني ازجلمه منابع هيدروكربورو آب در امتداد گسلها و در امتداد منطقه زلزله يافت مي شود. قرآن انسانها را به اين پديده طبيعي خبر داده تا بدين پديده توجه داشته و از آن در جهت صحيح بهره برداري نمايند. يكي از نكاتي كه در آيه 2 سوره زلزال نهفته است و اخرجت الارض اثقالها: و زمين بارهايش را بيرون ريزد مي باشد. از اين آيه چنين بر مي آيد كه، شناسايي و اطلاع از ساختمان دروني زمين از طريق امواج زلزله امكان پذير است. زمين شناسان و ژئوفيزيستين ها از اين خاصيت براي بررسي قسمتهاي داخلي زمين استفاده مي نمايند.

نتيجه گيري :

همانطوري كه گفته شد شرح و توصيف آيات قرآن در خصوص علوم زمين و عوامل طبيعي نياز به وقت زياد دارد كه در حجم يك مقاله مقدور نمي باشد لذا به نمونه هاي فوق بسنده گرديد. توجه دانشجويان، دانش پژوهان و محققين بزرگوار را به اهميت اين موضوع جلب مي نمائيم. برگزيده اي از مطالب فوق به صورت فهرست وار عبارتند از:
1- توجه و تعمق در آيات قرآني در خصوص علوم زمين كه كشف مطالب جالب را در برخواهد داشت.
2- مطالعه و بررسي زمين شناسي يكي از راههاي مهم و اصلي در شناخت خالق و مخلوقات است.
3- تحقيق و تفحص در علوم زمين ما را به شناخت نعمات الهي رهنمود مي نمايد.
4- زمين در طي مراحل و دورانهاي مختلف آفريده شده تا آماده و پذيراي انسان گرديده است

گزارش بزرگداشت هفته كتاب و كتابخواني

 

گزارش برگزاری هفته کتاب و کتابخوانی

 بهارستان 1

در آبان ماه امسال در دبیرستان موفقیان گلستان با تشویق دبیر جغرافی و زمین شناسی مدرسه فاطمه احمدبیگی در مورد اهمیت مطالعه

 و عدم تجهیز کتابخانه مدرسه دانش آموزان  به صورت فردی و گروهی یک جلد کتاب با موضوع جغرافی و زمین شناسی به کتابخانه اهدا کردند . درزیر به نام تعدادی از این کتب اشاره میشود ضمنا تصاویر مربوطه در قالب گزارش نیمسال اول ارسال شده است

 1 – زمین در فضا

 2 – کهکشانها

 3 – آشنایی با بیابانها

 4- اقیانوسها

 5 – دنیای کانی ها

 6 –آشنایی با خاک

 7 – آب و هوا

 8- شهرهای مهم جهان

 9- آشنایی با سنگها

 10- امین چگونه بوجود آمد

 11- روستا نشینی در ایران

 12 – گردشگری در ایران

 13- انرژی و منابع آن

 14 – غارهای ایران

 15- فسیلها

 16 –آسنایی با گازها

 17- استانهای ایران

 18-  آشنایی با نواحی قطبی

19 – ایلات و عشای ایران

20 – کوههای ایران

21 – اطلسهای مختلف جغرافیایی

 22- نقشه های طبیعی و سیاسی ایران و جهان

23- نقشه های تهران

 24- اطلس راههای ایران

 25 – نقشه زمین شناسی ایران و تهران

 26- کره جغرافیایی

 27 – تصاویر مختلف با موضوع جغرافیا و زمین شناسی

 با احترام فاطمه احمدبیگی